Ο άλλος εαυτός: ψευδωνυμία, ταυτότητα και ετερότητα στην καλλιτεχνική δημιουργία

Μουσικό Χωριό, Άγιος Λαυρέντιος Πηλίου, 17-18 Αυγούστου 2018

Tι είναι ψευδές σε ένα ψευδώνυμο; Γιατί γράφει κανείς τραγούδια και ποιήματα υπό άλλο όνομα; Με ποια κριτήρια επιλέγεται αυτό; Πώς επενεργεί το όνομα στο καλλιτεχνικό έργο; Το συνέδριο «Ο άλλος εαυτός: ψευδωνυμία, ταυτότητα και ετερότητα στην καλλιτεχνική δημιουργία» εξετάζει θεωρητικά και στην πράξη την έννοια της ψευδωνυμίας και τον τρόπο που επιδρά στη σύνταξη της καλλιτεχνικής ταυτότητας. Θα συζητηθούν περιπτώσεις Ελλήνων μουσικών και λογοτεχνών που έδρασαν υπό άλλο όνομα, είτε συστηματικά είτε ευκαιριακά, και θα επιχειρηθεί η κατανόηση της ιστορικής προοπτικής του φαινομένου στο πλαίσιο της νεωτερικότητας.

Από τα τέλη του 19ου αιώνα και καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ου μουσικοί και λογοτέχνες διαφοροποιούν πτυχές της δραστηριότητάς τους υιοθετώντας ψευδώνυμο, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις συνεχίζουν παράλληλα να δημοσιεύουν υπό το κανονικό τους όνομα. Αντίστοιχα, κάποιοι άλλοι υιοθετούν πολλαπλές ταυτότητες, ενώ εμφανίζονται περιπτώσεις όπου δύο τελείως αντιθετικές καλλιτεχνικές δράσεις συστεγάζονται υπό το ίδιο όνομα. Στην εποχή του ίντερνετ η ψευδωνυμία των ψηφιακών μέσων είναι μια βασική επικοινωνιακή συνθήκη. Στην περίοδο της μετανεωτερικότητας η αλλαγή ονόματος μοιάζει να υπονομεύει την έννοια της αυθεντίας του καλλιτέχνη.

Θα συζητηθούν η έννοια της κατασκευής της καλλιτεχνικής φυσιογνωμίας του δημιουργού και το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα της ψευδωνυμίας. Έμφαση θα δοθεί στο πλαίσιο, δηλαδή στους κοινωνικούς, ιδεολογικούς, αισθητικούς λόγους που ώθησαν τους καλλιτέχνες στην ψευδωνυμία. Τέλος, οι εισηγητές θα σχολιάσουν, μεταξύ άλλων, παράγοντες ψευδωνυμίας, όπως τους συσχετισμούς της μουσικής ή της λογοτεχνικής αγοράς, μηχανισμούς ελέγχου και λογοκρισίας, ζητήματα ταυτότητας φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού.

Η παρακολούθηση του συνεδρίου είναι δωρεάν για το κοινό.


Πρόγραμμα

Παρασκευή 17 Αυγούστου

10.00-10.15 Έναρξη του συνεδρίου – Εισαγωγικά σχόλια

10.15-11.45
Συνεδρία 1: Ψευδωνυμία και ταυτότητα: μια επισκόπηση
Πρόεδρος: Γιώργος Σακαλλιέρος
Κεντρικοί ομιλητές:
Λάμπρος Βαρελάς (Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Φιλολογίας, ΑΠΘ)
«Η ψευδωνυμία σε Έλληνες λογοτέχνες του 19ου και του 20ού αιώνα»
Κώστας Χάρδας (Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών Α.Π.Θ.)
«Ψευδωνυμία και ταυτότητα στην ελληνική μουσική από το 1900 έως σήμερα: περιπτώσεις και πολιτισμικά πλαίσια»

11.45-12.15 Διάλειμμα

12.15-13.45
Συνεδρία 2: Ονόματα και ερωτική επιθυμία
Πρόεδρος: Ελένη Παπαργυρίου
Μαίρη Μικέ (Καθηγήτρια, Τμήμα Φιλολογίας, ΑΠΘ)
«Μεταμφιέσεις, καλλιτεχνική δημιουργία κι ερωτική επιθυμία»
Χριστίνα Ντουνιά (Καθηγήτρια, Τμήμα Φιλολογίας, ΕΚΠΑ)
«Γράφοντας για την γυναικεία ομοφυλοφιλία στον μεσοπόλεμο: η περίπτωση της Ντόρας Ρωζέττη»
Sam Albatros (Υποψήφιος διδάκτορας, University College London)
«Αποσπάσματα από τη ζωή μου ως Sam Albatros»

14.00-16.00 Μεσημεριανή διακοπή

16.00-17.00
Συνεδρία 3: Περιπέτειες ονομάτων στον μεσοπόλεμο
Πρόεδρος: Θύμιος Ατζακάς
Θάλεια Ιερωνυμάκη (ΕΔΙΠ, Τμήμα Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών)
«O Άλκης Θρύλος και οι άλλοι»
Γιώργος Σακαλλιέρος (Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών Α.Π.Θ.)
«Ο συνθέτης Γιάννης Κωνσταντινίδης και οι τρεις καλλιτεχνικές του ταυτότητες: όψεις ετερότητας, αισθητική αντίληψη, αλλά και αναπάντεχες συγκλίσεις»

20.30 Δείπνο συνέδρων στο εστιατόριο Βρύχωνας


Σάββατο 18 Αυγούστου

10.00-11.30
Συνεδρία 4: Διφυείς ταυτότητες
Πρόεδρος: Κώστας Μακρυγιαννάκης
Κώστας Τσούγκρας (Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών Α.Π.Θ.)
«Τα δύο πρόσωπα του Ιανού: αποστροφή ή συμφιλίωση;»
Λίλια Διαμαντοπούλου (Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο της Βιέννης)
«Η χα-χαμηλή φωνή του Μανούσου Φάσση»
Νίκος Ορδουλίδης (Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής, ΤΕΙ Ηπείρου)
«Το αίνιγμα του μαέστρου: τα ψευδώνυμα “Μωραΐτης” και “Γεωργιάδης” του Σπύρου Περιστέρη»

11.30-12.00 Διάλειμμα

12.00-13.30
Συνεδρία 5: Περιπέτειες ονομάτων στον σύγχρονο κόσμο
Πρόεδρος: Λίλια Διαμαντοπούλου
Γιώργος Κοκκώνης (Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Λαϊκής και Παραδοσιακής Μυσικής, ΤΕΙ Ηπείρου)
«Αποδρώντας από το πατρογονικό επώνυμο: η περίπτωση της Ελένης Βιτάλη»
Ελένη Παπαργυρίου (Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών)
«Η ψευδωνυμία των λογοτεχνικών blogs»
Δανάη Στεφάνου (Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Α.Π.Θ.)
«"Ξεδίψασε από την αναγνώριση": αυτοσχεδιάζοντας απρόσωπα στην εποχή της επαγγελματικοποίησης»

13.30-17.30 Διακοπή για φαγητό και ξεκούραση

17.30-19.00 Στρογγυλή τράπεζα:
Ο άλλος εαυτός: Ιστορίες εσωτερικού διχασμού και πάλης
Συντονιστής: Κώστας Χάρδας (Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΑΠΘ – πιανίστας)
Συμμετέχοντες: Κώστας Τσούγκρας (Αναπληρωτής Καθηγητής, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΑΠΘ – ακκορντεονίστας), Κώστας Μακρυγιαννάκης (ΚΔ του ΔΩΘ / Κέντρο Πολιτισμού Θεσσαλονίκης - κιθαρίστας, εκ των ιδρυτών του Μουσικού Χωριού), Θύμιος Ατζακάς (Επίκουρος καθηγητής ΤΜΕΤ, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας - κιθαρίστας, ουτίστας, εκ των ιδρυτών του Μουσικού Χωριού), Δανάη Στεφάνου (Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΑΠΘ – πιανίστα), Μαίρη Μικέ (Καθηγήτρια, Τμήμα Φιλολογίας, ΑΠΘ), Χριστίνα Ντουνιά (Καθηγήτρια, Τμήμα Φιλολογίας, ΕΚΠΑ), Ελένη Παπαργυρίου (Επίκουρη Καθηγήτρια, Τμήμα Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Πατρών)

21.00 Αδερφή: μια ποιητική performance
Sam Albatros και Αργύρης Αγγελή

22.30 Συναυλία λήξης των:
Dine Doneff (κοντραμπάσσο/κιθάρα)
Αντώνης Ανισσέγγος (πιάνο)
Θύμιος Ατζακάς (ούτι)


Διοργάνωση: Ελένη Παπαργυρίου, Κώστας Χάρδας